Anlaşmalı Boşanma Protokolü: İçeriği ve Süreç

Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına göre evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Yani evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, anlaşmalı boşanmanın aranan şartlarındandır.

Boşanma kararı verilebilmesi için ayrıca hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemeyi uygun bulması gerekir.

Kanun belirli bir protokol şekli dayatmaz; fakat hâkim, boşanmanın malî sonuçları ve çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi inceler. Bu nedenle protokolde genellikle şu konular açıkça yer alır:

• Velayet: ortak çocukların velayetinin kimde olacağı ve diğer eşin çocukla kişisel ilişki kurma düzeni.
• Nafaka: çocuk için ödenecek nafaka ve varsa eşlerden biri lehine yoksulluk nafakası. Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın kusuru daha ağır olmamak koşuluyla isteyebildiği bir haktır (TMK md. 175). Anayasa Mahkemesi 4/6/2026 tarihli kararıyla bu maddedeki "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiştir; iptal kararı 30/6/2027'de yürürlüğe girecektir. Bu tarihten sonraki uygulama için güncel mevzuat takip edilmelidir.
• Tazminat: maddi ve manevi tazminat talepleri olup olmadığı (TMK md. 174). Tarafların tazminattan vazgeçtiği de açıkça yazılabilir.
• Mal paylaşımı: eşler arasında aksi kararlaştırılmadıkça edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK md. 202); mal rejimine ilişkin tasfiye ve ev eşyası, taşıt, taşınmaz gibi varlıkların kime kalacağı protokolde ayrıca düzenlenebilir.
• Giderler: dava masrafı ve vekâlet ücretinin kimin tarafından karşılanacağı.

Evet. Kanuna göre hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu nedenle protokolün çocukların yararına aykırı hükümler içermemesi önemlidir; tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı yönündeki genel kural da bu durumda uygulanmaz.

Dava, aile mahkemesinde açılır; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesince bakılır (4787 sayılı Kanun md. 2 ve 4). Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK md. 168). Eşler dilekçe ve protokolle başvurur; hâkim duruşmada tarafları dinler, iradelerinin serbest olduğunu ve protokolün uygun olduğunu değerlendirir ve uygun görürse boşanmaya karar verir. Kanun bu hâlde evlilik birliğini temelinden sarsılmış saydığından, çekişmeli davadan farklı olarak boşanma sebebinin ayrıca ispatı gerekmez.

Hâkimin gerekli gördüğü değişiklikler taraflarca kabul edilmezse, kanun bu yolla boşanmaya hükmedilmesini öngörmez (TMK md. 166/3); bu durumda sürecin nasıl ilerleyeceği dosyaya göre değerlendirilmelidir.

Protokol, ileride yeni uyuşmazlık doğmasını önleyecek kadar net olmalıdır. Nafaka miktarı, ödeme tarihi, velayet dışındaki eşin çocukla görüşme günleri ve mal paylaşımındaki her kalem açıkça belirtilmelidir. Haklardan feragat edilecekse, bunun sonuçları imzadan önce iyi anlaşılmalıdır; çünkü bu tür düzenlemeler sonradan değiştirilmeye çalışıldığında ayrı bir dava konusu olabilir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız yerinde olur.